الشيخ الأميني ( مترجم : واحدى )
123
الغدير ( فارسى )
بغدادى از استوانههاى تشيع و اعيان علماى مذهب و سرآمدى از سرآمدان علم و ادب است . صاحب رياض العلماء او را از بزرگان علما شمرده ، چونان كه ابن خلكان و ابو الفداء از اكابر تشيع و حموى در معجم الادباء از بزرگان شعراى شيعه و ديگرى وى را از سران دبيران به شمار آورده است . در اين صورت ، قافيهپردازى فنى از هنرهاى اوست ، چنان كه دبيرى و نويسندگى از امتيازات فراوانش به شمار مىرود . با قدمى استوار بر قلههاى علم و دانش بالا رفته ، جز اينكه مقام والايش در ادب و شهرت عالمگيرش در نكتهسنجى ماهرانه و سخنپردازى شاهانه ، چنان كه در نسمة السحر آمده ، او را معلم ثانى شمرده و آوازهء علم و دانشش را تحت الشعاع گرفته و پردهاى بر روى آن كشيده است . ما در اينجا به مقتضاى وظيفه از هردو جنبه حق او را ادا خواهيم كرد . پايهء علم و دانش او مقام بلندش در علوم دينى و مهارت و كاردانى و حتى شهرتش در مجامع مذهبى بدان پايه بود كه مكرر در مركز خلافت اسلامى آن روز ، يعنى بغداد ، سرپرستى امور حسبيه را عهدهدار گشت . « 1 » اين سرپرستى ، خود منصبى از مناصب باشكوه علمى بود كه عهدهدارى و توليت آن مخصوص پيشوايان دين و رهبران مذهب و اكابر ملت بوده و چنان كه ماوردى ياد كرده ، پايه و اساس مذهب بر آن استوار بوده و پيشوايان صدر اول مباشر اين خدمت دينى مىگشتهاند . « 2 » حسبه يا امور حسبى حسبه يا امور حسبيه ، عبارت است از امر به معروف و نهى از منكر كه به معناى وسيع آن
--> ( 1 ) . ر ك : تاريخ ابن خلكان ، تاريخ ابن كثير ؛ مرآة الجنان ؛ رياض العلماء ؛ دائرة المعارف اسلامى ؛ دائرة المعارف فريد وجدى ؛ اعلام زركلى . ( 2 ) . الاحكام السلطانية 224 .